श्रावण महिनाको कृष्ण पक्षमा पर्ने कामिका एकादशी सनातन धर्ममा अत्यन्तै फलदायी र पवित्र मानिन्छ। यो एकादशीको व्रत बस्नाले समस्त पाप नष्ट भई भगवान् विष्णुको कृपा प्राप्त हुने धार्मिक विश्वास छ।
Table Of Content
कामिका एकादशीको धार्मिक तथा पौराणिक महत्त्व
- विष्णु भक्ति र पाप मुक्ति: ब्रह्मवैवर्त पुराण र पद्म पुराण अनुसार कामिका एकादशीको कथा भगवान् श्रीकृष्णले धर्मराज युधिष्ठिरलाई र ब्रह्माजीले नारदजीलाई बताउनुभएको थियो। यस दिन भगवान् श्रीधर (विष्णु) को पूजा गर्नाले हजारौँ अश्वमेध यज्ञ गरेसरह र ब्रह्महत्या जस्ता महापापबाट मुक्ति पाइने फल प्राप्त हुन्छ।
- तुलसी पत्रको विशेष महत्त्व: यस दिन भगवान् विष्णुलाई तुलसीको मञ्जरी वा पत्र अर्पण गर्दा भगवान् अत्यन्त प्रसन्न हुनुहुन्छ। कामिका एकादशीमा तुलसीको पूजा गर्नाले जन्म-जन्मान्तरको पाप पखालिने र मृत्युपश्चात् मोक्ष प्राप्त हुने शास्त्रमा उल्लेख छ।
कामिका एकादशीको पौराणिक कथा
प्राचीन कालमा एउटा गाउँमा एक क्रोधित जमिन्दार थिए। एकदिन कुनै विवादका क्रममा उनको हातबाट गल्तीवश एक सम्मानित ब्राह्मणको हत्या हुन पुग्यो।
आफ्नो भूलको पश्चात्ताप गर्दै जमिन्दारले ब्राह्मणको अन्तिम संस्कार गर्न खोजे, तर गाउँका विद्वान्हरूले ब्रह्महत्याको पाप लागेकाले उनलाई अन्त्येष्टिमा सहभागी हुन दिएनन्। जमिन्दारले पाप मुक्तिको उपाय सोध्दा ऋषिमुनिहरूले उनलाई श्रावण कृष्ण पक्षको कामिका एकादशीको व्रत बस्न र भक्तिपूर्वक भगवान् श्रीधरको पूजा गर्न सल्लाह दिए।
जमिन्दारले पूर्ण निष्ठाका साथ एकादशीको व्रत बसे। राति भगवान् श्रीधरको प्रतिमा अगाडि जागरण गर्दा भगवान् विष्णु प्रत्यक्ष प्रकट भई उनलाई ब्रह्महत्याको पापबाट मुक्त गर्नुभयो र ब्राह्मणको दाहसंस्कार गर्ने अनुमति प्राप्त भयो।
घरमा गरिने पूजा विधि
- दशमीको नियम: एकादशीको अघिल्लो दिन (दशमी) साँझमा सात्विक भोजन गर्नुहोस् र मनलाई शुद्ध राख्नुहोस्।
- सङ्कल्प र स्नान: एकादशीका दिन बिहानै सूर्योदय अगावै उठेर स्नान गरी स्वच्छ (पहेँलो वा सेतो) वस्त्र धारण गर्नुहोस् र व्रतको सङ्कल्प लिनुहोस्।
- भगवान् विष्णुको पूजा: पूजास्थानमा भगवान् विष्णु वा कृष्णको मूर्ति/तस्वीर स्थापना गरी तिल, अक्षता, चन्दन, धूप, र दीप प्रज्ज्वलित गर्नुहोस्।
- तुलसी र भोग अर्पण: भगवान्लाई पहेँलो फूल र तुलसीको पत्र अर्पण गर्नुहोस्। मखन, मिश्री वा फलफूलको भोग लगाउनुहोस्।
- कथा र मन्त्र जप: कामिका एकादशीको व्रतकथा वाचन वा श्रवण गर्नुहोस्। पूजा गर्दा मूल मन्त्र “ॐ नमो भगवते वासुदेवाय” को यथाशक्य जप गर्नुहोस्।
- फलाहार र जागरण: दिनभरि निराहार वा जलाहार रहेर साँझमा सात्विक फलाहार गर्नुहोस्। सम्भव भए राति भजन-कीर्तन गरी जागरण बस्नुहोस्।
- पारण (व्रत खोल्ने): द्वादशीका दिन बिहान स्नान गरी ब्राह्मण वा योग्य व्यक्तिलाई दान-दक्षिणा दिएपछि मात्र पारण (भोजन) गर्नुहोस्।
कामिका एकादशीमा के गर्ने र के नगर्ने?
के गर्ने? (शुभ कार्य)
- भगवान् विष्णुलाई अनिवार्य रूपमा तुलसी अर्पण गर्ने।
- “ॐ नमो भगवते वासुदेवाय” मन्त्रको जप र विष्णु सहस्रनाम पाठ गर्ने।
- मन, वचन र कर्मले कसैको चित्त नदुखाउने र सत्य बोल्ने।
के नगर्ने? (वर्जित कार्य)
- घरमा अन्न, चामल (भात), मुसुरोको दाल वा तामसिक भोजन नपकाउने।
- यस दिन तुलसीको पात नटिप्ने (अघिल्लो दिन नै टिपेर राख्ने)।
- नङ, कपाल नकाट्ने र शरीरमा तेल नसिल्ने।
No Comment! Be the first one.